اشعهی فرابنفش (ماورای بنفش) یا UV اشعه الکترومغناطیسی با طول موج ۱۰ نانومتر تا ۴۰۰ نانومتر کوتاه تر از نور مرئی اما بلندتر از اشعه X است. حدود ۱۰ درصد از مجموع نور خروجی از خورشید مربوط به این اشعه است. همچنین این اشعه توسط قوس های الکتریکی و چراغ های تخصصی مانند لامپ های بخار جیوه به لامپ های برنزه شدن و چراغ سیاه و سفید نیز تولید میشود. هرچند که این اشعه به دلیل آنکه فوتون آن فاقد انرژی لازم برای یونیزه کردن اتمها است، یونیزان در نظر گرفته نمیشود، اما اشعه ماورای بنفش میتواند موجب واکنش های شیمیایی شده که منجر به درخشش و یا فلورسنت مواد شود. در ادامه به نقش کرم ضد آفتاب برای مراقبت و محافظت از پوست در برابر اشعه فرابنفش و ضرورت استفاده از کرم ضد آفتاب میپردازیم.
اشعه فرابنفش (UV) و اثرات آن
اگر ایناشعه توسط اتمسفر فیلتر نمی شد موجودات زنده روی زمین خشک و به شدت آسیب میدیدند. طول موج این اشعه را بین ۱۰ تا ۴۰۰ نانومتر تعریف کردهاند. با توجه به اینکه لنز چشم انسان امواج در محدوده طول موج ۳۰۰ تا ۴۰۰ نانومتر و قرنیه امواج با طول موج کوتاه تر را بلاک میکند مردم نمیتوانند اشعه UV را مستقیماً حس کند. با این وجود گیرندههای نوری شبکه های حساس به امواج نزدیک به UV هستند و افراد فاقد لنز درکشان از امواج نزدیک UV به عنوان سفید آبی یا سفید مایل به بنفش است.
اشعه ماورای بنفش (فرابنفش) خورشید
به طور کلی، نور خورشید از حدود ۵۰ درصد از نور مادون قرمز، ۴۰ درصد نور مرئی ماورای بنفش تشکیل شده است. نور خورشید رسیده به سطح زمین، ۴۴ درصد نور مرئی، ۳ درصد اشعه ماورای بنفش و ما بقی مادون قرمز است. این بدین معناست که اتمسفر زمین حدود ۷۷ درصد از اشعه ماورای بنفش خورشید را بلاک میکند. از اشعه ماورای بنفش ای که به سطح زمین میرسد، بیش از ۹۵ درصد طول موج بلندتر از UVA و پنج درصد UVB است. اساساً هیچ UVC وجود ندارد.
میزان UVB که پس از عبور از جو در اشعه UV باقی میماند به شدت وابسته به پوشش ابر و شرایط جوی است. مثلاً ابرهای ضخیم UV را به طور موثری بلاک میکند. باند های کوتاه تر از UVC، و همچنین بیشتر انرژیهای اشعه UV تولید شده توسط خورشید، در حضور اکسیژن جذب شده و تولید اوزون در لایه اوزون میکند. لایهی اورون به خصوص در مسدود کردن بسیاری از انواع UV و بخش ماندهی باقیمانده از UVB که نتوانستند توسط اکسیژن معمولی در هوا مسدود شوند موثر است.
علاوه بر جو زمین عواملی چون گرد و غبار، آلودگی هوا نیز از شدت ورود اشعه میکاهند. به همین خاطر کوهنوردان در ارتفاعات کوهها بیشتر در معرض تابش این اشعه هستند. به طور کلی با هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع شدت این اشعه ۱۰ تا ۱۲ درصد بیشتر میشود. طول موج UVC 200 تا 290 ۲۹۰ نانومتر، طول موج UVB ۲۹۰ تا ۳۲۰ نانومتر و طول UVA 320 تا 400 نانومتر است. هرچه طول موج کوتاه تر باشد قدرت اشعه بیشتر است.
طیف نور جذبی
طیف نور قابل رویت برای ما انسان ها از ۴۰۰ تا ۷۰۰ نانومتر است. با این حساب UVC از همه قویتر و سپس UVB و آخر هم UVA است. مثلاً اگر برای مدتی در مقابل UVC قرار بگیرید پوست شما از بین میرود. در واقع UVA وارد شده به زمین از دو نوع دیگر بیشتر از سایرین بوده، UVB وارد شده هم کمتر و بستگی به عوامل مختلف داشته و UVC هم اصلاً به زمین نمیرسد و توسط لایه اوزون جذب میشود.
اگر هوا ابری است به نحوی که نگاه کردن به خورشید چشمان شما آزاردهنده باشد حدود ۵۰ درصد UVB زمین میرسد. چنانچه هوا به قدری ابری است که شما نمی توانید جای خورشید را در آسمان متوجه شوید کمتر از ۲۰ درصد UVB به فرد میرسد. اگر هوا بسیار ابری و متراکم با ابرهای تیره است و اگر هوا ابری و بارانی است آنگاه مقدار اشعه UV بسیار ناچیز و قابل چشم پوشی است.
قبلا خطرات UV به لطف لایه اوزون فوق العاده جدی نبود، اما با نازک شدن لایه اوزون در سال های اخیر میزان ابتلا به سرطان های پوستی به شدت در حال افزایش است. البته شدت عبور UV از لایه اوزون که به تجمع مولکول های اوزون در جو زمین بستگی دارد در ساعتهای مختلف روز، موقعیت مکانی و ارتفاع متفاوت است. مثلاً در فصل تابستان نیمکره جنوبی این قسمت بیشتر به خورشید نزدیک از اشعه UV بیشتری دریافت میکند. همچنین عموماً شدت ورود اشعه ماورای بنفش بین ۱۰ صبح تا ۴ عصر بیشتر از اوقات دیگر است، بنابراین در این ساعات استفاده از کرم ضد آفتاب حتما توصیه میشود.
اثرات سودمند اشعه ماورای بنفش (فرابنفش) بر سلامتی انسان
اشعه ماورای بنفش دارای خطرات و مزایایی برای سلامتی است. همانگونه که اشعه ماورای بنفش (فرابنفش) مضر هستند و باید از اثر آن بر پوست محافظت کرد (با استفاده از لباس مناسب و کرم ضد آفتاب با SPF مناسب)، اما میزان معتدل آن برای سلامتی میتواند سودمند باشد. از اثرات سودمند آن می توان فراهم کردن گرما و نور توسط این اشعه اشاره کرد که باعث افزایش احساس سلامتی و تحریک گردش خون میشود. اشعه ماوراء بنفش می تواند تولید ویتامین دی را تحریک کند. ویتامین دی بدن انسان به میزانی از اشعه UV نیاز دارد.
ویتامین دی نقش مهمی در افزایش جذب کلسیم و فسفر از مواد غذایی دارد و نقش حیاتی در رشد اسکلت، عملکرد ایمنی و تشکیل سلول های خونی دارد. از اثرات سودمند دیگر اشعه ماورای بنفش می توان به درمان بیماریهای پوستی اشاره کرد. در بیماری راشیتیسم کلسیم کافی دریافت نمیشود که منجر به نرمی استخوان کودک می گردد و دلیل آن کمبود ویتامین دی است. این اشعه میتواند تولید ویتامین D در بدن را سبب شود. بعلاوه، اشعه UV موجب بهبود خلق و خو و افزایش انرژی فرد میشود که به نظر میرسد علت آن افزایش سروتونین است.
لوپوس ولگاریس همان سل پوست است. این بیماری زخم های بزرگی بر روی صورت و گردن ایجاد می کند که درمان آن مشکل است. در گذشته این بیماری به وسیله لامپ UV پزشک دانمارکی درمان می شد اما امروزه معمولا با آنتی بیوتیک ها درمان میشود. پسوریازیس بیماری است که زخم ها پوسته شدن پوست را ایجاد میکند. در میان درمان های پسوریازیس PUVA محبوب ترین و موفقترین درمان هاست. بیمار دارویی به نام Psoralen مصرف میکند تا پوست را به UV بیشتر حساس کند و متعاقب آن در معرض تابش UVA قرار میگیرد.
اثر اشعه فرابنفش بر چشم و سیستم ایمنی
در معرض قرار گرفتن بیش از حد در برابر اشعه UV میتواند موجب اثرات مضر حاد و مزمن در پوست، چشم و سیستم ایمنی شود. اشعه ماورای بنفش (فرابنفش) مضرات متعددی را برای سلامتی انسان دارد اما به طور خاص برای پوست و چشم ها بسیار مضر است. فتوکراتیت و فتوکونژکتیوتیت، ناخنک چشم، آب مروارید و پوسیدگی لکه زرد شبکیه چشم مشکلات پوستی هستند که در اثر تابش اشعه UV بر چشم حاصل میشود.
استفاده از اشعه فرابنفش جهت برنزه شدن پوست
پوست رنگدانه تیره رنگ به نام ملانین را به عنوان یک محافظ در مقابل آسیب های اشعه UV تولید میکند. این تیره شدن پوست باعث محافظت در برابر آفتاب سوختگی میشود. وقتی پوست سفید برنزه می شود این خود یک عامل حفاظتی به میزان دو تا چهار برابر را نسبت به نور خورشید ایجاد میکند. با این حال این برنزه شدن در طولانی مدت در نمیتواند هیچ گونه دفاعی در برابر سرطان پوست ناشی از اشعه ایجاد کند.
دو نوع متمایز از واکنش های پوست به آفتاب وجود دارد. 1. تیره شدن فوری پوست که طی آن ملانین موجود در پوست به دلیل تاثیر UVA تیره میشود که این تیرگی فوری ظرف چند ساعت پس از پایان قرار گرفتن در معرض آفتاب از بین میرود. UV فعال کننده رنگدانه ملانین موجود در سلول های پوستی فوقانی است. این اشعه موجب تیرگی سریع پوست البته به صورت هم از بین میرود. UVA می تواند به لایه های عمیق تر پوست نفوذ کرده بافت همبند و عروق خونی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. در نتیجه پوست به تدریج کشش خود را از دست میدهد و شروع به چروک شدن میکند. بنابراین میزان زیاد UV باعث پیری زودرس میشود.
2. نوع دیگری از تیرگی برنزه شدن تاخیری است که در طی حدود سه روز اتفاق میافتد. UVB همچنین سلول ها را برای تولید یک اپیدرم ضخیم تر تحریک میکند. دوزهای بالاتر UVB باعث آفتاب سوختگی می شود که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش میدهد.
آفتاب سوختگی
در برخی مواقع آفتاب سوختگی شدید میتواند باعث تاول شدید و کنده شدن پوست شود. کرم ضد آفتاب و لباس مناسب پوست را در برابر اشعه فرابنفش (ماورای بنفس) محافظت میکند.
حساسیت به نور
بعضی از افراد دارای پوستی با شرایط خاص هستند که باعث میشود نسبت به آفتاب حساس تر باشند. این افراد در مواجهه با آفتاب دچار بثورات پوستی و قرمزی پوست میشوند. با ضد آفتاب های مناسب میتوان از پوست های حساس در برابر اشعه جلوگیری کرد.
چین و چروک
UV فعال کننده رنگدانه ملانین موجود در سلول های پوستی فوقانی است. این اشعه موجب تیرگی سریع پوست البته به صورت هم از بین میرود. UVA می تواند به لایه های عمیق تر پوست نفوذ کرده بافت همبند و عروق خونی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. در نتیجه پوست به تدریج کشش خود را از دست میدهد و شروع به چروک شدن میکند. این چین و چروک نتیجه از دست رفتن الاستیسیته است. بنابراین میزان زیاد UV باعث پیری زودرس میشود. اشعه فرابنفش خورشید پوست را خشک و چرمی میکند.
نقش کرم ضد آفتاب بر مراقبت از پوست در برابر اشعه ماورای بنفش
اثر محافظتی لباس در برابر اشعه ماورای بنفش
برخی تصور میکنند که کرم های ضد آفتاب کاملا پوست را در برابر اشعه فرابنفش خورشید محافظت میکند. اما در حقیقت استفاده از پوشش مناسب است که بهترین ابزار برای جلوگیری از اثر مستقیم اشعه ماورای بنفش است.
الیاف های مختلف قدرت محافظت مختلفی دارند مثلاً الیاف صد در صد پلی استر نسبت به سایر الیاف ۲ تا ۳ برابر محافظت بیشتری دارند. اما نکته مهم تر از جنس الیاف نحوه بافت و تراکم الیاف است به این معنی که هر چه تهیه لباس تراکم بافت الیاف بیشتر باشد قدرت محافظت نیز بیشتر میشود. رنگ مشکی ۵ برابر نسبت به رنگ سفید محافظت بیشتری دارد. هنگامی که لباس خیس باشد محافظت SPF آن تا ۳ برابر کاهش مییابد. استفاده از کلاه نقاب دار برای محافظت صورت و استفاده از پارچه برای محافظت گردن و گوشها را فراموش نکنید.
کرم ضدآفتاب چگونه پوست را در برابر اشعه ماورای بنفش مراقبت میکند؟
کرمهای ضد آفتاب به لحاظ عملکرد در برابر اشعه فرابنفش چنین هستند؛ برخی از کرم ها با استفاده از ترکیب های شیمیایی مثل اکسی بنزن اشعه ماورای بنفش (فرابنفش) را جذب میکند و مانع رسیدن آن به پوست میشود. برخی آن را منعکس کرده که در ترکیب آنها موادی چون اکسید تیتانیوم و دی اکسید روی وجود دارد. کرمهایی هم هستند که به صورت ترکیبی از هر دو روش استفاده میکنند. کم خود با ترکیب اکسید روی با کرم های ضدآفتاب رایج قابلیت دوم را به کرم خود اضافه میکند.
(SPF) Sun Protection Factor ضد آفتاب و نقش آن در مراقبت از پوست
احتمالا می دانید فاکتور محافظت کرم ها با SPF (Sun Protection Factor) مشخص میشود. SPF کرم عددی از دو تا بالای ۶۰ میتواند باشد. محاسبه این عدد به این صورت میباشد. وقتی که از کرم استفاده میکنیم و پوست قرمز میشود و دچار سوختگی میشود، با زمانی که بدون استفاده از کرم، در مواجهه با آفتاب، پوست دچار سوختگی میشود، این عدد به دست میآید.
به عنوان مثال اگر پوست شما در مدت ۱۰ دقیقه در معرض آفتاب بودن در محلی که هستید قرمز شده و دچار سوختگی میشود حال با استفاده از کرمی که SPF آن 2 است، پوست شما پس از ۲۰ دقیقه در همان شرایط دچار سوختگی میشود و یا با استفاده از کرمی با spf۱۵، این زمان ۱۵ برابر شده یعنی پس از ۱۵۰ دقیقه پوست شما دچار سوختگی خواهد شد. به عبارت دیگر عدد SPF به صورت یک ضریب مقاومت پوست شما را در برابر آفتاب سوختگی بالا میبرد.
مقدار درصد اشعه ای که به پوست میرسد در SPF های مختلف با همدیگر متفاوت هستند مثلا SPF 15، باعث محافظت ۹۳ درصدی و SPF۳۰ باعث محافظت ۹۷ درصدی و SPF 2، باعث محافظت ۵۰ درصدی در برابر اشعه میشود. منظور این نیست که به SPF های بالاتری نیاز داری بلکه هرچه SPF کرم بالاتر پس قیمت کرم نیز افزایش می یابد. برای کوهنوردان کرم با حداقل spf 15 توصیه میشود.
مقدار SPF عددی برای محافظت در مقابل UVB است و هیچ معیاری برای مقایسه مقایسه کردن مقدار محافظت UVA کرم ها وجود ندارد. کرمها محافظت ناچیزی در مقابل UVA دارند. کرمهای ضد آفتاب مناسب میتوانند پوست را در برابر اشعه ماورای بنفش محافظت کنند و استفاده از کرمهای ضد آفتاب برای مراقبت از پوست ضروری است.
فواید استفاده از کرم ضد آفتاب مناسب برای مراقبت از پوست
کرم ضد آفتاب مناسب از پوست در برابر اشعه ماورای بنفش (فرابنفش) مراقبت میکند. کرم ضد آفتاب مناسب باعث کاهش چین و چروک پوست میشود. ضد آفتاب خوب باعث جلوگیری از ابتلا به سرطان پوست میشود. جلوگیری از افتاب سوختگی از فواید استفاده از کرم ضد آفتاب مناسب است. ضد آفتاب با SPF خوب باعث کاهش حساسیت پوست نسبت به نور شده و از بروز لک های پوستی جلوگیری میکند. جلوگیری از پیری زودرس نیز از اثرات استفاده از کرم ضد آفتاب مناسب میباشد.
کرم ضد آفتاب برای چه افرادی مناسب است؟
ضد آفتاب از پوست در برابر اشعه فرابنفش محافظت میکند. کرم ضد آفتاب برای محافظت و مراقبت از پوست تمام افرادی که در معرض نور خورشید قرار دارند ضروری است. در تمام طول سال خورشید، پرتو فرابنفش از خود ساطع میکند، بنابراین در هنگام خروج از منزل حتما از کرم ضد آفتاب با SPF خوب استفاده کنید. آب، ماسه و برف چون پرتو خورشید را منعکس میکنند نیاز به کرم ضد آفتاب را افزایش می دهند.
چگونه یک کرم ضد آفتاب خوب تهیه کنیم؟
مسئله خطرناک این است که مردم فکر میکنم با استفاده از کرم ضد آفتاب به صورت کامل در برابر اشعه فرابنفش محافظت می شوند در حالی که اینطور نیست. کرمها دارای طیف گسترده محافظت در حال تولید است که در برابر UVA و UVB از پوست محافظت کرده؛ اما واقعیت این است که ما نمی توانیم تمام بدن را آغشته به کرم کنیم. در ارتباط با پوست اول پوشاندن سطح پوست با لباس مناسب و در کنار آن در قسمت هایی که بیشتر در معرض تابش هستند مثل دست بازو، صورت، گردن و گوش ها استفاده از کرمهای ضد آفتاب برای مراقبت از پوست ضروری است.
اینکه کرم شما جذب کننده است یا بازتابی، لوسیون یا ژل به شلیقه شخصی مربوط میشود. در انتخاب کرم مهم این است که کرم انتخابی ما باید در برابر آب مقاوم باشد و با شستشو به راحتی پاک نشود. حداقل SPF15 یا بالاتر برای کوهنوردی باشد و از نوع محافظ طیف گسترده باشد. برای لب ها نیز می تواند کرم مخصوص لب با SPF حداقل ۱۵ استفاده کنید. 20 دقیقه قبل از رفتن به فضای باز باید روی پوست خشک کرم بزنید. چشمها را نیز استفاده از عینک مناسب در برابر اشعه ماورای بنفش محافظت کنید.
ما به شما کرم های ضد آفتاب بردون را پیشنهاد میکنیم که در یکی از لابراتورهای تخصصی کشور کانادا ICS GROUP فرموله شده است. این کرم پوستی سالم را برای شما به ارمغان می آورد. کرم ضد آفتاب بردون مناسب پوست خشک و معمولی و هم چنین کرم ضد آفتاب بردون مناسب پوست چرب و آکنه ای موجود است.
بدون دیدگاه